Güncelleme Notu: İlk olarak 2016 yılında yayımlanan bu içerik, Türkiye’de atık yönetimi ve geri kazanım alanındaki güncel gelişmeler doğrultusunda 2026 yılında yeniden düzenlenmiştir.
Geri dönüşüm; kağıt, plastik, cam, metal ve benzeri atıkların uygun toplama ve işleme süreçlerinden geçirilerek yeniden hammadde veya ürüne dönüştürülmesini kapsar. Günümüzde atık yönetimi yalnızca geri dönüşümden değil; atığın önlenmesi, azaltılması, yeniden kullanım ve geri kazanım gibi birbirini tamamlayan uygulamalardan oluşmaktadır.
Türkiye’de Geri Dönüşüm Oranı Ne Kadar?
Türkiye’de atıkların geri kazanımına yönelik çalışmalar özellikle Sıfır Atık uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte hız kazanmıştır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verilerine göre 2017 yılında %13 seviyesinde olan geri kazanım oranı, 2023 yılında %34,92’ye, 2024 yılında %36,08’e ve 2025 yılında %37,53’e yükselmiştir.
Türkiye’nin geri kazanım oranını 2035 yılında %60 seviyesine çıkarması hedeflenmektedir. Bu hedef doğrultusunda ayrı toplama sistemlerinin geliştirilmesi, atıkların kaynağında ayrıştırılması ve geri kazanılabilir malzemelerin ekonomiye yeniden kazandırılması önem taşımaktadır.
Sıfır Atık ve Atıkların Ayrı Toplanması
Türkiye’de 2017 yılında başlayan Sıfır Atık çalışmaları; atık oluşumunun önlenmesi, mümkün olduğunda azaltılması ve yeniden kullanımın desteklenmesinin yanı sıra geri dönüştürülebilir atıkların diğer atıklardan ayrı toplanmasını amaçlamaktadır.
Kağıt, plastik, cam, metal ve organik atıkların kaynağında ayrıştırılması, geri dönüşüm süreçlerinin daha verimli yürütülmesine yardımcı olur. Belediyeler, işletmeler, kamu kurumları ve üreticiler bu sistemin farklı aşamalarında görev almaktadır.
Geri Dönüşüm Neden Önemli?
Geri dönüşüm, kullanılabilir malzemelerin atık haline geldikten sonra yeniden ekonomik döngüye kazandırılmasını sağlar. Böylece yeni hammadde ihtiyacının ve atıkların nihai bertaraf sistemlerine gönderilen miktarının azaltılmasına katkıda bulunabilir.
Ancak döngüsel ekonomi açısından yalnızca geri dönüşüm yeterli değildir. Ürünlerin mümkün olduğunca az malzemeyle tasarlanması, kullanım ömrünün uzatılması ve uygun ürünlerde tekrar kullanımın desteklenmesi de önemlidir.
Üreticilerin ve Tüketicilerin Rolü
Atık yönetiminde tüketicilerin atıkları doğru şekilde ayırması kadar üreticilerin ürün ve ambalajları tasarlarken malzeme seçimi, kaynak kullanımı ve kullanım ömrü sonrasındaki süreçleri dikkate alması da önem taşımaktadır.
İşletmeler açısından atık oluşumunun azaltılması, malzemelerin verimli kullanılması ve geri kazanım sistemleriyle uyumlu tasarım yaklaşımlarının geliştirilmesi, daha döngüsel bir üretim modelinin temel unsurları arasındadır.
Türkiye’de Geri Dönüşümün Geleceği
Türkiye’de geri kazanım oranının yükselmesiyle birlikte önümüzdeki dönemde ayrı toplama altyapısı, depozito sistemleri, üretici sorumluluğu ve geri dönüştürülmüş hammaddelerin üretimde kullanılması gibi uygulamaların daha fazla önem kazanması beklenmektedir.
Geri dönüşüm performansını farklı ülkelerle karşılaştırmak için geri dönüşümde öne çıkan ülkeler içeriğimizi de inceleyebilirsiniz.
Kaynak: T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı – Sıfır Atık ve geri kazanım verileri.
