Geri dönüşüm sembolleri, ürün veya ambalajın malzemesi ve geri dönüşümle ilişkili özellikleri hakkında bilgi verebilir. Ancak bir ürünün gerçekten geri dönüştürülüp dönüştürülemeyeceği; malzeme yapısının yanı sıra yerel toplama, ayrıştırma ve geri dönüşüm altyapısına da bağlıdır.
Netpak Ambalaj olarak ürün ve malzeme seçimlerinde geri dönüşüm, tekrar kullanım ve kaynak verimliliği gibi unsurları dikkate alıyoruz. Bu yazıda yaygın geri dönüşüm sembollerinin ne anlama geldiğini ve bu sembollerin nasıl yorumlanması gerektiğini ele alıyoruz.
1. Mobius Döngüsü
Mobius Döngüsü olarak bilinen üç oklu geri dönüşüm sembolü, genel olarak ürün veya ambalajın geri dönüşümle ilişkili olduğunu ifade eder. Sembolün rengi tek başına farklı bir anlam taşımaz.
Ancak bu sembolün bulunması, ürünün her bölgede geri dönüştürülebileceğini veya yerel geri dönüşüm tesisleri tarafından mutlaka kabul edileceğini garanti etmez. Kabul koşulları malzeme türüne ve yerel geri dönüşüm altyapısına göre değişebilir.
Ayrıca standart Mobius Döngüsü sembolü tek başına ürünün geri dönüştürülmüş hammaddeden üretildiği anlamına gelmez. Geri dönüştürülmüş içerik oranı varsa bunun ayrıca belirtilmesi gerekir.
2. Yeşil Nokta
Yeşil Nokta sembolü, çoğu zaman geri dönüşüm sembolleriyle karıştırılmaktadır. Ancak bu işaret, ambalajın mutlaka geri dönüştürüldüğü veya teknik olarak geri dönüştürülebilir olduğu anlamına gelmez.
Yeşil Nokta, üreticinin ilgili ambalaj geri kazanım sistemine mali katkıda bulunduğunu gösteren bir işarettir. Bu nedenle sembol, ürünün malzeme yapısından çok üreticinin ambalaj atıklarının geri kazanım sistemine katılımıyla ilişkilidir.
Bir ambalajın geri dönüştürülebilirliği değerlendirilirken yalnızca bu sembole bakılmamalı; ambalajın malzeme yapısı, bileşenleri ve yerel toplama ve geri dönüşüm altyapısı da dikkate alınmalıdır.
3. Plastikler
Plastik ürünlerde yer alan üçgen içindeki sayılar, ürünün üretiminde kullanılan plastik reçine türünü tanımlamak için kullanılan Reçine Tanımlama Kodlarıdır. Bu kodlar tek başına ürünün geri dönüştürülebilir, tekrar kullanılabilir veya belirli bir kullanım amacı için uygun olduğunu göstermez.
Bir plastik ürünün geri dönüşüm sisteminde kabul edilip edilmediği; malzeme türüne, ürünün yapısına, diğer bileşenlerine ve yerel toplama ve geri dönüşüm altyapısına bağlıdır. Tekrar kullanım konusunda ise ürünün tasarımı ve üreticinin kullanım talimatları esas alınmalıdır.
1 – PET veya PETE (Polietilen Tereftalat)
PET; su, meşrubat ve diğer içecek şişeleri ile çeşitli gıda ve tüketici ürünü ambalajlarında yaygın olarak kullanılan bir plastik türüdür. Hafif, şeffaf ve ambalaj uygulamalarına uygun özelliklere sahip olması nedeniyle geniş bir kullanım alanı bulunmaktadır.
PET birçok geri dönüşüm sisteminde toplanabilen plastik türlerinden biridir. Ancak 1 numaralı PET kodu, bir ürünün tekrar kullanıma uygun olup olmadığını tek başına göstermez. Ürünün tekrar kullanımı konusunda üreticinin kullanım talimatları ve ürünün tasarlandığı kullanım amacı dikkate alınmalıdır.
2 – HDPE (Yüksek Yoğunluklu Polietilen)
HDPE; deterjan şişeleri, temizlik ürünü ambalajları, çeşitli kaplar, bidonlar, oyuncaklar ve bazı taşıma poşetleri gibi birçok üründe kullanılan dayanıklı bir plastik türüdür.
HDPE farklı geri dönüşüm uygulamalarında değerlendirilebilir ve geri dönüştürülmüş malzemesi çeşitli plastik ürünlerin üretiminde kullanılabilir. Ancak geri dönüşüm imkânı, ürünün yapısına ve bulunduğu bölgedeki toplama ve geri dönüşüm sistemine göre değişir.
Bir HDPE ürünün tekrar kullanıma uygunluğu da yalnızca malzeme koduna göre belirlenmemeli; ürünün kullanım amacı ve üretici talimatları dikkate alınmalıdır.
3 – PVC (Polivinil Klorür)
PVC; boru ve tesisat sistemleri, kablo kaplamaları, pencere profilleri, yapı ürünleri ve bazı ambalaj uygulamalarında kullanılan bir plastik türüdür. Kullanım alanına göre PVC formülasyonlarına farklı katkı maddeleri eklenebilir.
PVC’nin geri dönüşümü teknik olarak mümkündür; ancak toplama, ayrıştırma ve geri dönüşüm altyapısı diğer bazı yaygın plastik türlerine göre daha sınırlı olabilir. Bu nedenle PVC ürünlerin geri dönüşüm imkânı yerel sisteme ve ürünün yapısına göre değerlendirilmelidir.
3 numaralı malzeme kodu tek başına ürünün sağlık, tekrar kullanım veya geri dönüşüm açısından uygunluğunu belirlemez.
4 – LDPE (Düşük Yoğunluklu Polietilen)
LDPE; esnek ambalaj filmleri, bazı alışveriş poşetleri, ekmek ambalajları, torbalar ve çeşitli film uygulamalarında yaygın olarak kullanılmaktadır.
LDPE malzemeler teknik olarak geri dönüştürülebilir olmakla birlikte, özellikle ince film ve poşetlerin kabul edilmesi yerel toplama sistemlerine göre değişebilir. Bazı geri dönüşüm programları esnek plastik filmleri ayrı olarak toplamaktadır.
LDPE’den üretilen bir ürünün tekrar kullanılıp kullanılamayacağı ise ürünün tasarımına ve üreticinin belirttiği kullanım koşullarına bağlıdır.
5 – PP (Polipropilen)
Polipropilen (PP); ambalaj kapları, kapaklar, kovalar, gıda ambalajları, iplikler, woven ve nonwoven tekstil yüzeyleri gibi çok farklı ürünlerde kullanılan bir termoplastiktir.
PP; düşük yoğunluğu, kimyasal dayanımı ve farklı üretim yöntemlerine uyarlanabilmesi nedeniyle ambalaj ve teknik tekstil sektörlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Netpak’ın nonwoven ve woven taşıma çantalarında da PP esaslı malzemeler kullanılabilmektedir.
PP’nin geri dönüşümü teknik olarak mümkündür; ancak ürünün gerçekten geri dönüşüm sistemine kabul edilmesi yerel altyapıya, ürün yapısına ve diğer bileşenlerine bağlıdır. Aynı şekilde 5 numaralı PP kodu tek başına ürünün tekrar kullanıma uygun olduğunu göstermez.
6 – PS (Polistiren)
Polistiren (PS); sert plastik ürünlerin yanı sıra genleştirilmiş köpük formunda ambalaj, koruyucu dolgu, bazı gıda kapları ve çeşitli tek kullanımlık ürünlerde kullanılabilmektedir.
Özellikle köpük polistiren düşük yoğunluğu ve hacimli yapısı nedeniyle toplama ve taşıma süreçlerinde zorluk oluşturabilir. Polistiren için geri dönüşüm teknolojileri bulunmakla birlikte, bu malzemenin kabul edildiği toplama ve geri dönüşüm sistemlerinin yaygınlığı bölgelere göre değişmektedir.
Çevreye kontrolsüz şekilde bırakılan polistiren ve diğer plastik ürünler zamanla parçalanarak çevresel kirliliğe katkıda bulunabilir. Bu nedenle kullanım sonrasında uygun atık toplama sistemlerine yönlendirilmesi önemlidir.
7 – Diğer Plastik Türleri
7 – Diğer kategorisi, 1 ile 6 arasındaki reçine tanımlama kodlarına girmeyen farklı plastik türleri ve bazı çok katmanlı veya özel plastik yapılar için kullanılan genel bir kategoridir.
Bu grupta polikarbonat (PC) gibi malzemelerin yanı sıra farklı polimerler ve özel plastik kombinasyonları bulunabilir. Bu nedenle 7 numaralı kod, tek bir plastik türünü ifade etmez.
Bu kategorideki ürünlerin geri dönüşüm veya tekrar kullanım özellikleri genellenemez. Değerlendirme yapılırken ürünün gerçek malzeme bileşimi, kullanım amacı, üretici talimatları ve yerel geri dönüşüm altyapısı dikkate alınmalıdır.
4. Kompostlanabilir
Kompostlanabilirlik işareti, ürünün belirli kompostlama koşullarında biyolojik olarak parçalanabilir özellikte olduğunu göstermek amacıyla kullanılır. Ancak sembolün anlamı, kullanılan sertifikasyon sistemi ve ilgili standarda göre değerlendirilmelidir.
EN 13432, ambalajların endüstriyel kompostlama ve biyolojik parçalanma açısından karşılaması gereken kriterleri tanımlar. EN 14995 ise plastik malzemelerin kompostlanabilirliğine ilişkin gereklilikleri kapsar.
Bir ürün üzerinde kompostlanabilirlik işareti bulunması, ürünün her ortamda veya ev tipi kompost koşullarında parçalanacağı anlamına gelmez. Ürünün hangi koşullarda kompostlanmaya uygun olduğu ve geçerli sertifikasyonu, üretici beyanı ve ilgili belgelendirme bilgileri üzerinden kontrol edilmelidir.
