Sıfır atık renk skalası ve piktogramlar, atıkların kaynağında doğru şekilde ayrılmasını kolaylaştırmak ve Türkiye genelinde ortak bir görsel dil oluşturmak amacıyla kullanılmaktadır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 2025 yılında yayımlanan güncel renk skalası ve piktogram çalışmalarıyla; kağıt, plastik, cam, metal, kompozit, tekstil ve diğer atık türlerinin biriktirme ekipmanlarında kullanılacak renk ve sembolleri daha açık şekilde tanımlandı.
Uygulamanın amacı yalnızca farklı renklerde atık kutuları kullanmak değil; vatandaşların, çalışanların ve işletmelerin atık türlerini daha hızlı tanıyabilmesini ve atıkların kaynağında ayrı toplanmasını desteklemektir.
Sıfır Atık Renk Skalası Neden Kullanılıyor?
Atıkların doğru ayrıştırılabilmesi için biriktirme ekipmanlarının kolay anlaşılır olması önemlidir. Aynı atık türünün farklı kurumlarda farklı renklerle gösterilmesi kullanıcıların kafasını karıştırabilir ve yanlış ayrıştırmaya neden olabilir.
Ulusal ölçekte ortak renk ve piktogramların kullanılması;
- Atık türlerinin daha hızlı tanınmasını,
- Kaynağında ayrı toplamanın kolaylaştırılmasını,
- Yanlış atıkların aynı ekipmanda biriktirilmesinin azaltılmasını,
- Kurumlar arasında uygulama birliğinin oluşturulmasını,
- Yazıya bağımlı olmayan görsel yönlendirme sağlanmasını
desteklemeyi amaçlamaktadır.
Sıfır Atık Renk Skalası 2025
Güncel sıfır atık renk skalası içerisinde temel atık grupları için kullanılan renkler aşağıdaki şekilde tanımlanmaktadır:
- Kağıt ve karton atıklar: Mavi
- Plastik atıklar: Sarı
- Cam atıklar: Yeşil
- Metal atıklar: Açık gri
- Kompozit atıklar: Turkuaz
- Biyo-bozunur atıklar: Kahverengi
- Diğer atıklar: Koyu gri
- Tekstil atıkları: Pembe
- Atık elektrikli ve elektronik eşyalar: Mor
- Bitkisel atık yağlar: Koyu mavi
- Evsel kaynaklı atık ilaçlar: Beyaz
Atık pil ve tehlikeli atık gibi özel nitelikli atıklar için de Bakanlık tarafından belirlenen ayrı piktogram ve renk kodları bulunmaktadır.
Mavi: Kağıt ve Karton Atıklar
Mavi renk; kağıt ve karton atıkların ayrı biriktirilmesinde kullanılmaktadır. Gazete, dergi, kitap, yazı ve çizim kağıtları ile uygun kağıt ve karton ambalajlar bu grupta değerlendirilebilir.
Atığın geri kazanım sürecine uygunluğu, ürünün yapısına ve kirlenme durumuna göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Sarı: Plastik Atıklar
Sarı renk, plastik atıkların ayrıştırılmasında kullanılan temel renk kodudur. Plastik şişe ve bazı plastik ambalajlar bu kategoride değerlendirilebilir.
Plastik ürünlerin geri dönüşüm süreci malzeme türüne, ürünün temizliğine ve mevcut toplama altyapısına bağlı olarak değişebilir.
Plastik atıkların çevresel etkileri hakkında daha fazla bilgi için plastik poşetlerin çevreye zararları içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Yeşil: Cam Atıklar
Cam içecek ve gıda şişeleri ile cam kavanozlar için yeşil renk kullanılmaktadır.
Cam atıkların diğer malzemelerden ayrı toplanması, uygun geri dönüşüm süreçlerine yönlendirilmesini kolaylaştırabilir.
Açık Gri: Metal Atıklar
Metal atıkların biriktirilmesinde açık gri renk kullanılmaktadır. Alüminyum içecek kutuları ve çelik gıda ambalajları bu gruba örnek olarak verilebilir.
Metal ambalajların doğru şekilde ayrıştırılması, malzemenin geri kazanım sistemine daha uygun biçimde yönlendirilmesine yardımcı olur.
Turkuaz: Kompozit Atıklar
Kompozit atıklar birden fazla malzeme katmanından oluşan ürünleri kapsayabilir. Süt ve meyve suyu kutuları gibi bazı ambalajlar bu grupta değerlendirilmektedir.
Kompozit ürünlerin geri dönüşüm süreçleri tek malzemeli ambalajlara göre farklı olabilir. Bu nedenle uygun toplama sistemlerine yönlendirilmesi önemlidir.
Kahverengi: Biyo-bozunur Atıklar
Kahverengi renk; mutfak, park, bahçe, pazar ve gıda kaynaklı bazı biyo-bozunur atıkların ayrı toplanmasında kullanılmaktadır.
Bu tür atıkların diğer geri kazanılabilir malzemelerden ayrı tutulması, organik atık yönetimi süreçlerinin daha kontrollü yürütülmesine yardımcı olabilir.
Koyu Gri: Diğer Atıklar
Koyu gri renk, diğer kategorilere ayrıştırılamayan karışık belediye atıkları için kullanılmaktadır.
Buradaki temel amaç, geri kazanılabilir kağıt, plastik, cam ve metal gibi atıkların karışık atık grubuna girmesini mümkün olduğunca azaltmaktır.
Pembe: Tekstil Atıkları
Pembe renk tekstil ürünleri ve giysi atıklarının ayrı toplanmasında kullanılmaktadır.
Tekstil atıklarının diğer atıklardan ayrı biriktirilmesi; yeniden kullanım, geri kazanım veya uygun atık yönetimi seçeneklerinin değerlendirilmesini kolaylaştırabilir.
Mor: Elektrikli ve Elektronik Atıklar
Atık elektrikli ve elektronik eşyalar için mor renk kullanılmaktadır. Küçük ev aletleri, bilişim ve telekomünikasyon ekipmanları gibi ürünler bu grupta değerlendirilebilir.
Elektronik ürünler farklı malzeme ve bileşenler içerebildiğinden genel evsel atıklardan ayrı şekilde toplanmaları önemlidir.
Koyu Mavi: Bitkisel Atık Yağlar
Kullanılmış bitkisel yağların ayrı toplanmasında koyu mavi renk kullanılmaktadır.
Kullanılmış kızartmalık yağların lavabo veya kanalizasyon sistemlerine dökülmesi yerine ilgili toplama sistemlerine yönlendirilmesi gerekir.
Beyaz: Evsel Atık İlaçlar
Evsel kaynaklı atık ilaçların biriktirilmesinde beyaz renk kullanılmaktadır.
İlaç atıkları sıradan evsel atıklarla aynı şekilde değerlendirilmemeli; ilgili toplama sistemleri ve mevzuat doğrultusunda yönetilmelidir.
Piktogramlar Neden Önemli?
Sıfır atık sisteminde yalnızca renk kullanılması her durumda yeterli olmayabilir. Renklerin yanında piktogramların bulunması, kullanıcının hangi atığı hangi ekipmana bırakacağını daha hızlı anlamasına yardımcı olur.
Piktogramlar özellikle;
- Farklı yaş gruplarındaki kullanıcılar,
- Okuma güçlüğü yaşayan kişiler,
- Farklı dilleri konuşan kullanıcılar,
- Yoğun kullanılan kamu ve ticari alanlar
için daha kolay anlaşılabilir bir yönlendirme sağlayabilir.
Sıfır Atık Sistemi Hangi Kurumları İlgilendiriyor?
Sıfır atık yönetim sistemi farklı faaliyet alanlarındaki kurum ve işletmeler açısından önem taşımaktadır.
Uygulamalar;
- Kamu kurumları
- Belediyeler
- Organize sanayi bölgeleri
- Sanayi tesisleri
- AVM ve iş merkezleri
- Eğitim kurumları
- Sağlık kuruluşları
- Turizm tesisleri
- Ticari işletmeler
gibi farklı kullanım alanlarında uygulanabilir.
Atıkların Kaynağında Ayrılması Neden Önemli?
Bir atığın geri dönüşüm veya geri kazanım sürecine yönlendirilebilmesi için diğer atıklardan mümkün olduğunca doğru şekilde ayrılması önemlidir.
Kağıt, plastik, cam veya metal gibi geri kazanılabilir malzemelerin organik veya karışık atıklarla birlikte toplanması, ayrıştırma süreçlerini zorlaştırabilir.
Bu nedenle sıfır atık sisteminin temel aşamalarından biri, atıkların oluştuğu noktada doğru kategorilere ayrılmasıdır.
Sıfır Atık ve Döngüsel Ekonomi
Sıfır atık yaklaşımı yalnızca oluşan atıkları farklı kutulara ayırmak anlamına gelmez. Kaynak kullanımının azaltılması, ürünlerin tekrar kullanılması ve kullanım ömrü sonunda uygun geri kazanım süreçlerine yönlendirilmesi de daha geniş döngüsel ekonomi yaklaşımının parçalarıdır.
Bu konuyu ayrıntılı incelemek için bez çantaların döngüsel ekonomisi içeriğimizi okuyabilirsiniz.
Netpak’ta Atık ve Kaynak Yönetimi
Netpak, üretim süreçlerinde hammadde kullanımı, üretim fireleri, tekrar kullanım ve geri dönüşüm gibi başlıkları kaynak verimliliği yaklaşımı kapsamında değerlendirmektedir.
Üretim sırasında oluşan firelerin izlenmesi ve malzeme kullanımının kontrol edilmesi, sürdürülebilirlik çalışmalarının operasyonel bölümlerinden biridir.
Netpak’ın üretim süreçlerindeki uygulamalarını ambalajda sürdürülebilirlik çalışmaları içeriğimizden inceleyebilirsiniz.
Güncel Sıfır Atık Renk Skalası Nereden Kontrol Edilebilir?
Renk kodları, piktogramlar ve ilgili uygulama dokümanlarının en güncel sürümü için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kaynaklarının esas alınması gerekir.
Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü – Sıfır Atık Uygulamaları Dairesi Başkanlığı sayfasından güncel dokümanlara ulaşabilirsiniz.
Sıfır Atık Sisteminde Ortak Görsel Dil
Sıfır atık renk skalası ve piktogramlar, Türkiye genelinde atık toplama sistemlerinde daha anlaşılır ve ortak bir görsel dil oluşturmayı amaçlamaktadır.
Doğru renklerin, piktogramların ve atık türü bilgilerinin birlikte kullanılması; kaynağında ayrıştırmayı kolaylaştırabilir ve farklı kurumlarda benzer uygulamaların oluşturulmasına katkı sağlayabilir.
Ancak atık yönetiminde yalnızca ekipman renklerine değil, ilgili mevzuata, atık kodlarına ve güncel Bakanlık düzenlemelerine de dikkat edilmelidir.
